Ông Tạ Quang Chiến tên khai sinh là Nguyễn Hữu Văn, sinh năm 1925 tại Thanh Hóa, nhưng quê gốc ở Hải Dương. Năm 10 tuổi, ông theo gia đình ra Hà Nội.
Sớm giác ngộ cách mạng, ông tình nguyện tham gia tổ chức Thanh niên Cứu quốc, trước khi được tuyển vào Đội Tự vệ chiến đấu Hoàng Diệu, đơn vị vũ trang đặc biệt trực thuộc Thành ủy Hà Nội. Năm 1945, ông được nhà cách mạng Nguyễn Lương Bằng tuyển chọn vào tổ thư ký giúp việc cho Chủ tịch Hồ Chí Minh, cùng với các ông Võ Chương, Vũ Long Chuẩn, Nguyễn Văn Lý, Văn Lâm, Ngọc Hà, Nguyễn Quang Chí và Trần Đình.
Đến năm 1947, sau ngày Toàn quốc kháng chiến, các cơ quan Trung ương Đảng rút lên Việt Bắc. Khi đến xã Cổ Tiết (huyện Lâm Thao - tỉnh Phú Thọ), tổ bảo vệ gồm 8 người được Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt lại tên thành khẩu hiệu, gồm: Trường, Kỳ, Kháng, Chiến, Nhất, Định, Thắng, Lợi. Người cận vệ Nguyễn Hữu Văn được đổi tên thành Tạ Quang Chiến từ thời điểm này.
Sinh thời, ông Tạ Quang Chiến thường nói: “Được Bác Hồ đặt tên là một kỷ niệm không thể nào quên và đó là niềm hạnh phúc lớn khi tôi được Bác khai sinh ra lần thứ hai”.
Những ngày ở Việt Bắc, cuộc sống vô cùng khó khăn, thiếu thốn và gian khổ. Ngoài trách nhiệm bảo vệ, ông Tạ Quang Chiến cùng với đồng đội giữ cả nhiệm vụ lo cơm nước cho Bác và chăm sóc cho Bác những lúc ốm đau.
Ông Tạ Quang Chiến từng chia sẻ: "Nói là cận vệ thì chưa đúng, vì thực tế, tôi và các đồng đội đều phải kiêm tất cả các công việc như cảnh vệ, văn phòng, thư ký, liên lạc và hậu cần trên tinh thần một người có thể làm được nhiều công việc. Nhưng trên hết, nhiệm vụ bảo vệ Bác, lo cho Bác lúc nào cũng khỏe mạnh là nhiệm vụ quan trọng nhất".
Sau khi vinh dự bảo vệ và phục vụ Bác Hồ năm 1957, ông Tạ Quang Chiến được cử sang Liên Xô làm nghiên cứu sinh về lịch sử Đảng, bảo vệ luận án tiến sĩ rồi về làm Vụ trưởng Vụ Nghiên cứu lịch sử Đảng thuộc Trường Đảng Nguyễn Ái Quốc (nay là Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh).
Từ năm 1966-1973, ông làm Bí thư Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
Giai đoạn 1969-1981, ông Tạ Quang Chiến được giao nhiệm vụ Phó Tổng cục trưởng rồi Tổng cục trưởng Tổng cục Thể dục thể thao.
Ông là Đại biểu Quốc hội khóa VII (1981-1987).
Trong suốt cuộc đời hoạt động, ông cũng có hơn 50 năm trong vai trò là cán bộ nghiên cứu lịch sử Đảng, lịch sử khoa học xã hội và hiện nay là lịch sử tư tưởng Hồ Chí Minh.
Theo thông tin từ gia đình, ông Tạ Quang Chiến từ trần hồi 5 giờ ngày 11/6 tại Bệnh viện Hữu nghị (Hà Nội).
Lễ viếng ông Tạ Quang Chiến được tổ chức từ 9 giờ 15 đến 10 giờ 15 thứ Ba (ngày 14/6) tại Nhà tang lễ Quốc gia, số 5 Trần Thánh Tông (Hà Nội).
Xin vĩnh biệt ông người cận vệ được Bác Hồ đặt tên!
