Đóng góp về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam, đại biểu Đặng Bích Ngọc (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ) nhấn mạnh, trong bối cảnh văn hóa bên ngoài du nhập mạnh mẽ, Nhà nước cần có chính sách bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số, nghệ thuật dân gian và truyền thống để văn hóa dân tộc không bị mai một, tạo nên sự khác biệt quan trọng cho con người và đất nước Việt Nam.
Để gìn giữ tinh hoa văn hóa dân tộc, đại biểu Đặng Bích Ngọc khẳng định, cần quan tâm đầu tư vào các nghệ nhân - những "Báu vật nhân văn sống" - những người thổi hồn, giữ gìn, phát huy văn hóa các dân tộc thiểu số. Họ cũng là người trực tiếp giữ gìn và truyền dạy văn hóa. Nhận định hiện nay trên cả nước đã có các mô hình truyền dạy văn hóa dân tộc thiểu số, như truyền dạy Mo Mường, điệu Then, múa Khèn thông qua các nghệ nhân tại địa phương, đại biểu Đặng Bích Ngọc kiến nghị: Cần có các cơ chế đãi ngộ cụ thể đối với nghệ nhân, như Hỗ trợ sinh hoạt phí, bảo hiểm y tế và kinh phí cho nghệ nhân truyền dạy văn hóa; Cấp ngân sách trực tiếp cho các lớp truyền dạy tại cộng đồng do nghệ nhân đứng lớp; Hỗ trợ học bổng và có cơ chế ưu tiên cho con em dân tộc thiểu số theo học các ngành nghệ thuật truyền thống.
Theo đại biểu Đặng Bích Ngọc, cần gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, ưu tiên hỗ trợ đất đai, tài chính để xây dựng các mô hình du lịch mang đậm bản sắc dân tộc, đặc biệt là phát triển du lịch homestay. Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu thêm chế độ đào tạo bồi dưỡng tinh hoa, như chính sách đào tạo theo đơn đặt hàng, học bổng cho tài năng trẻ, nâng cao nhận thức người dân trong bảo tồn tinh hoa văn hóa dân tộc.
Điều 5 trong Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hoá Việt Nam quy định về Cơ chế ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực văn hóa.
Trong đó, khoản 3 nêu rõ: Chính quyền địa phương thực hiện thí điểm mô hình đô thị di sản theo tiêu chí di sản văn hóa do Chính phủ quy định được quyết định các cơ chế chính sách ưu đãi về đất đai, phí, lệ phí trên địa bàn đối với hoạt động nhằm mục đích khai thác, phát huy giá trị di sản văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa. Thời gian thực hiện thí điểm tối đa là 05 năm kể từ ngày Nghị quyết này có hiệu lực thi hành.
Góp ý cụ thể về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ) nhận định, việc thí điểm mô hình “Đô thị di sản” là một đột phá rất lớn và mới mẻ. Tuy nhiên, đại biểu băn khoăn về thời gian thí điểm 5 năm, cho rằng thời gian này là rất ngắn và không đủ để triển khai hiệu quả.
Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh phân tích, việc xây dựng một đô thị di sản văn hóa có quy mô rất lớn, liên quan đến đầu tư cơ sở vật chất, ngân sách Nhà nước. “Có khi 5 năm chúng ta mới xây dựng xong cơ sở vật chất để triển khai đô thị di sản, chưa nói đến việc sưu tầm, trưng bày, quảng bá, tuyên truyền”, đại biểu nhấn mạnh. Nếu thực hiện các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế, phí mà chỉ trong 5 năm thì các tổ chức, cá nhân sẽ khó lòng đầu tư hiệu quả. Do đó, đại biểu đề nghị kéo dài thời gian thí điểm lên ít nhất là 10 năm.
Khoản 4 Điều 5 của Dự thảo Nghị quyết quy định Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm ưu tiên bố trí quỹ đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước được giao quản lý, trụ sở công dôi dư để thu hút các dự án đầu tư trong lĩnh vực văn hóa, thể thao; cho tổ chức, cá nhân thuê trụ sở công dôi dư và công trình thuộc sở hữu nhà nước để hoạt động văn hóa, thể thao.
Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh đề nghị Chính phủ cần quy định chi tiết về các hồ sơ, thủ tục hành chính, bởi nếu áp dụng các quy định hành chính thông thường như hiện nay, có thể mất nhiều năm các tổ chức mới hoàn thiện được hồ sơ để thuê trụ sở. Cần quy định chi tiết hơn, có giải pháp đột phá hơn để các tổ chức, cá nhân có thể phát huy được giá trị của quy định này, đại biểu nhấn mạnh.
Đóng góp ý kiến vào Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam, đại biểu Nguyễn Hải Long (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng) bày tỏ trăn trở với thực trạng giới trẻ hiện nay không nghe âm nhạc truyền thống. Theo đại biểu, các nghệ sĩ biểu diễn nghệ thuật truyền thống hiện nay gặp nhiều khó khăn về đời sống, nhưng điều đau lòng hơn là họ không có cơ hội biểu diễn.
Theo đại biểu, tính “đột phá” của Nghị quyết không chỉ là tạo động lực tức thời mà phải mang tính bền vững và lâu dài. Việc chỉ cung cấp kinh phí hay tăng lương cho diễn viên biểu diễn nghệ thuật truyền thống sẽ không giải quyết được vấn đề nếu không có người nghe, vì văn hóa đó rồi cũng sẽ dần lụi tàn.
Từ đó, đại biểu Nguyễn Hải Long đề xuất giải pháp tạo ra một “thế hệ nghe của tương lai” thông qua việc đưa văn hóa, âm nhạc truyền thống vào giảng dạy chính quy trong trường học. Nhận định hiện nay, việc giáo dục âm nhạc trong nhà trường chưa hiệu quả do một giáo viên phải dạy quá nhiều nội dung, hay một số nơi như Bắc Ninh hay trường Đoàn Thị Điểm (Hà Nội) đã đưa âm nhạc dân gian vào giảng dạy nhưng mới chỉ ở dạng "du kích", tự nguyện chứ chưa phải môn học chính thức, đại biểu đề xuất cơ chế 40/60 trong giảng dạy âm nhạc trong nhà trường. Theo đó, 60% thời lượng dạy theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, 40% thời lượng còn lại giao quyền cho Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố tạo điều kiện cho các trường dạy về âm nhạc truyền thống đặc trưng của vùng miền (như Quan họ ở Bắc Ninh hay hát xoan ở Phú Thọ).
Góp ý về việc quy định ngày 24 tháng 11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương, đại biểu Nguyễn Hải Long cho rằng, cần phải có đánh giá toàn diện và lấy ý kiến của các đối tượng chịu ảnh hưởng, ví dụ như các doanh nghiệp. Về cách lựa chọn ngày nghỉ, đại biểu đề xuất không nên lấy một ngày cố định vì nếu rơi vào giữa tuần thì đó chỉ đơn thuần là một ngày nghỉ, không tạo ra hiệu ứng hoạt động văn hóa cao. Đại biểu đề xuất quy định Ngày Văn hóa Việt Nam là ngày thứ 6 cuối cùng của tháng 11, kết hợp với các ngày cuối tuần tạo thành chuỗi ngày nghỉ, từ đó giúp tổ chức các hoạt động văn hóa hiệu quả hơn.
