Ngày 20/4, tiếp tục Chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận ở Tổ về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hoá Việt Nam.
Cần ban hành cơ chế chính sách hỗ trợ, thu hút người trẻ vào học nghệ thuật truyền thống
Đóng góp ý kiến vào Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hoá Việt Nam, đa số các đại biểu Quốc hội tại Tổ 5 nhấn mạnh, dự thảo Nghị quyết đã bám sát tinh thần Nghị quyết số 80 và một số nghị quyết, kết luận, chỉ thị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư có liên quan đến lĩnh vực văn hóa, thể thao, du lịch, phát triển công nghiệp hóa.
Theo đó, Dự thảo Nghị quyết đã xác định một số cơ chế, chính sách đột phá để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc nhằm thu hút các nguồn lực xã hội phát triển văn hóa.
Đề cập về quy định chính quyền địa phương bố trí ngân sách, huy động nguồn lực xã hội để đãi ngộ, hỗ trợ nghệ nhân, nghệ sĩ sáng tạo, thực hành, truyền dạy văn hóa, nghệ thuật dân gian, nghệ thuật truyền thống tại địa phương và tham gia quảng bá văn hóa ra nước ngoài được quy định tại khoản 5 Điều 7, đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai) cho rằng, thực tiễn hiện nay, đối tượng nghệ nhân tham gia thực hành, truyền dạy nghệ thuật dân gian, nghệ thuật truyền thống đã được quy định tại Điều 98 Nghị định số 308/2025/NĐ-CP ngày 28/11/2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Di sản văn hóa.
Tuy nhiên, hiện nay trường hợp hỗ trợ cho nghệ sĩ truyền dạy nghệ thuật truyền thống chưa được quy định. Để đảm bảo cho đãi ngộ, hỗ trợ nghệ sĩ trong thực hành, truyền dạy nghệ thuật truyền thống tại các địa phương thì Ban soạn thảo cần xây dựng cơ chế để hỗ trợ cho nghệ sĩ truyền dạy nghệ thuật truyền thống.
Tại Điều 6 và điều 7 quy định cơ chế, chính sách bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số, nghệ nhân dân gian, nghệ thuật truyền thống và bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm. Bên cạnh đó, Điều 7 quy định chính sách đãi ngộ, phát triển tài năng, nhân lực đặc thù về nghề nghiệp trong lĩnh vực văn hóa.
Trong đó, đề xuất các chính sách dành cho phát triển tài năng trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao thông qua bồi dưỡng tập trung, chuyên sâu trong nước và nước ngoài; chính sách cho phép áp dụng cơ chế tuyển dụng không qua thi tuyển; chính sách dành cho viên chức, người lao động hoạt động đặc thù về nghề nghiệp trong các đơn vị sự nghiệp công lập nghệ thuật biểu diễn, đơn vị nghệ thuật biểu diễn thuộc lực lượng vũ trang được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề, chế độ bồi dưỡng tập luyện và biểu diễn theo lộ trình.
Tuy nhiên, theo đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo, trong giai đoạn hiện nay, nghệ thuật truyền thống trên cả nước nói chung và tỉnh Gia Lai nói riêng đang đứng trước những khó khăn và thách thức không nhỏ. Trong đó, vấn đề đào tạo đội ngũ nghệ sĩ trẻ kế cận để bảo tồn và phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống rất khó khăn.
Đối với việc tuyển dụng các em trẻ có năng khiếu nghệ thuật vào đơn vị hợp đồng theo hình thức vừa học vừa làm để truyền nghề, làm đội ngũ kế cận hiện nay đang gặp không ít khó khăn, khó tuyển vì nhiều lý do. Theo đó, đa số các bạn trẻ không xem diễn viên, nhạc công sân khấu nghệ thuật truyền thống là một nghề nghiệp để theo đuổi, mưu sinh vì nghề thì khó, thu nhập lại thấp.
Nhiều địa phương chưa có chính sách ưu đãi, hỗ trợ, khuyến khích các đối tượng theo học nghệ thuật sân khấu truyền thống. Các đơn vị lại bị bó buộc theo số biên chế và kinh phí tiền lương được giao hàng năm nên không thể tuyển nhiều vào để truyền nghề. Đối tượng được truyền nghề thường được lựa chọn từ những em có năng khiếu nghệ thuật nhưng lại không đáp ứng về tiêu chuẩn trình độ học vấn. Sau khi được truyền nghề lại không được chuẩn hóa bằng cấp chuyên môn vì đơn vị không có chức năng đào tạo, cấp bằng, dẫn đến khó khăn khi tuyển dụng vào biên chế vì không đáp ứng tiêu chuẩn theo quy định.
Do vậy, đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo nêu quan điểm, để bảo đảm tạo nguồn nhân lực cho các đơn vị nghệ thuật truyền thống trong thời gian tới, đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch cần rà soát thực trạng nguồn nhân lực về loại hình nghệ thuật truyền thống và tham mưu ban hành đề án đào tạo dài hơi đối với các loại hình nghệ thuật truyền thống.
Ngoài ra, đại biểu Huỳnh Thị Anh Thảo cũng đề xuất ban hành cơ chế chính sách cụ thể hỗ trợ, thu hút các người trẻ có năng khiếu tham gia đào tạo như chính sách miễn 100% học phí cho sinh viên theo học các ngành Văn hóa, Nghệ thuật; chính sách hỗ trợ chi phí sinh hoạt hằng tháng cho các em học viên khi tham gia học ngành Diễn viên, nhạc công nghệ thuật truyền thống tại các cơ sở giáo dục công lập như học viên ngành Sư phạm. Bởi hiện nay, học viên ngành Sư phạm được hỗ trợ chi phí sinh hoạt 3,63 triệu đồng/tháng theo quy định tại Điều 4 Nghị định số 116/2020 của Chính phủ.
Quan tâm đối với quy định về cơ chế, chính sách bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số, nghệ thuật dân gian, nghệ thuật truyền thống và bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm, đại biểu Nguyễn Văn Cảnh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Gia Lai) cho biết, trong Dự thảo Nghị quyết có ghi là phát triển không gian bảo tồn văn hóa làng bản, buôn truyền thống gắn với phát triển du lịch.
Với quy định này, đại biểu bày tỏ sự e ngại khi chúng ta phát triển du lịch trong những buôn làng nhỏ thì công nghiệp hóa về du lịch sẽ làm mất đi bản sắc của các khu vực này, đặc biệt là các làng bản nhỏ. Do đó, đại biểu đề nghị chỉ quy định là phát triển không gian bảo tồn văn hóa làng bản, buôn truyền thống gắn với phát triển du lịch, tạo sinh kế bền vững.
Đối với các chính sách đãi ngộ, phát triển tài năng nhân lực, đặc thù về nghề nghiệp trong lĩnh vực văn hóa, trong Nghị quyết ghi chung là ưu tiên tuyển dụng cho những người giành huân chương, giải thưởng khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Văn Cảnh đề nghị phải làm rõ ràng cơ chế chính sách này. Bởi vì có những người đạt các giải khu vực nhưng mà chưa đủ tiêu chuẩn để tham gia giải quốc tế. Nếu quy định rõ thì sẽ có cơ chế khuyến khích mạnh hơn cho cả người đoạt giải thưởng quốc tế.
Khuyến khích, tạo động lực khu vực tư nhân vào sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa
Liên quan đến chính sách đãi ngộ này, phát triển các nguồn nhân tài, nhân lực đặc thù về nghề nghiệp trong lĩnh vực văn hóa, đại biểu Nguyễn Hữu Nghĩa (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên) cho rằng, ngoài chính sách ở khu vực Nhà nước, đơn vị công lập, Ban Soạn thảo Nghị quyết cần quan tâm đến phát triển các nguồn nhân tài, nhân lực ở khu vực tư nhân. Bởi đây là lực lượng nòng cốt, chiếm số đông trong hoạt động văn hóa và sáng tạo văn hóa trong đời sống xã hội.
Bên cạnh cơ chế, chính sách hỗ trợ về tài chính, thủ tục đất đai, theo đại biểu Nguyễn Hữu Nghĩa, cần nguồn tài chính để hỗ trợ cho phát triển văn hóa. Theo đó, liên quan đến một số cơ chế ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực khu vực văn hóa, đại biểu Nguyễn Hữu Nghĩa nêu quan điểm, cần có sự khuyến khích, tạo động lực khu vực tư nhân vào sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa như phát triển phim trường, trung tâm điện ảnh... Đối với các công trình văn hóa có sử dụng đất phải đưa vào thuộc diện Nhà nước thu hồi đất thì mới hỗ trợ được cho ngành công nghiệp văn hóa phát triển.
Mặc dù trong dự thảo Nghị quyết có đưa ra mô hình là Quỹ Văn hóa nghệ thuật nhưng đại biểu Nguyễn Hữu Nghĩa cho rằng, Quỹ này nên để cho khu vực tư nhân thành lập, vận hành và quản lý. Cơ quan quản lý Nhà nước chỉ nên đưa ra chính sách hỗ trợ cho Quỹ này tồn tại và phát triển được thông qua các chính sách về thuế, tín dụng, các thủ tục về đầu tư, thành lập và hoạt động...
