Ngày 27/3/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 38 thành lập Nha Thể dục Trung ương (trong đó có Phòng Thể dục Trung ương) thuộc Bộ Quốc gia Giáo dục, chính thức đặt nền móng cho nền Thể dục thể thao (TDTT) cách mạng Việt Nam. Cùng ngày, Người viết bài "Sức khỏe và thể dục" trên Báo Cứu Quốc, khởi đầu phong trào "Khỏe vì nước", giúp ngày 27/3 trở thành Ngày Thể thao Việt Nam.
Dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý thống nhất của Nhà nước, trải qua 80 năm xây dựng và phát triển, TDTT Việt Nam từng bước khẳng định vai trò là một bộ phận quan trọng trong chiến lược phát triển con người. Tinh thần đó tiếp tục được cụ thể hóa trong Nghị quyết 08-NQ/TW, trong đó nhấn mạnh yêu cầu “tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về TDTT đến năm 2020 và những năm tiếp theo”.
Xuyên suốt trong quá trình phát triển của Ngành, tư tưởng Hồ Chí Minh về rèn luyện thân thể - “Dân cường thì quốc thịnh” luôn là sợi chỉ đỏ, kim chỉ nam. Quan điểm này được Đảng ta kế thừa, nâng tầm trong các chiến lược dài hạn, đặc biệt là Chiến lược phát triển TDTT Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, xác định mục tiêu phát triển TDTT toàn diện, bền vững, góp phần nâng cao tầm vóc, thể lực, chất lượng nguồn nhân lực, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Nhìn lại hành trình 80 năm phát triển không ngừng, ngành TDTT đã từng bước đạt được nhiều thành tựu quan trọng và khẳng định vị thế trên trường quốc tế.
Trong giai đoạn 1946-1975, dù trong điều kiện chiến tranh ác liệt, TDTT vẫn được duy trì như một phong trào quần chúng rộng khắp, phục vụ trực tiếp nhiệm vụ kháng chiến, kiến quốc. Tinh thần rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ được lan tỏa sâu rộng, tạo nền tảng thể lực và ý chí cho Nhân dân và lực lượng vũ trang. Đây chính là tiền đề để sau này triển khai hiệu quả quan điểm của Nghị quyết 08-NQ/TW ngày 1/12/2021 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về thể dục, thể thao đến năm 2020.
Sau năm 1975, đất nước thống nhất, TDTT bước vào giai đoạn khôi phục và xây dựng trong bối cảnh còn nhiều khó khăn. Tuy nhiên, với định hướng nhất quán của Đảng, ngành Thể thao đã từng bước hội nhập khu vực, đặc biệt từ khi tham gia trở lại các kỳ SEA Games. Những thành tích đạt được trong thập niên 1990, nhất là tại SEA Games 1995, cho thấy hiệu quả bước đầu của việc triển khai các chủ trương phát triển thể thao thành tích cao - một nội dung quan trọng được nhấn mạnh trong Nghị quyết 08-NQ/TW.
Bước sang thế kỷ XXI, TDTT Việt Nam có bước phát triển mang tính đột phá. Trên hành trình hội nhập và phát triển, Thể thao Việt Nam đã ghi dấu ấn rõ nét tại các đấu trường khu vực và thế giới. Tại Thế vận hội Mùa hè 2000, vận động viên Trần Hiếu Ngân giành huy chương bạc - tấm huy chương Olympic đầu tiên của Việt Nam. Bước ngoặt lịch sử được thiết lập tại Thế vận hội Mùa hè 2016 khi xạ thủ Hoàng Xuân Vinh ở môn Bắn súng đã mang về tấm huy chương vàng Olympic đầu tiên cho thể thao nước nhà.
Tại Đại hội Thể thao châu Á 2018 (ASIAD 18) tổ chức ở Indonesia, Đoàn Thể thao Việt Nam giành 4 huy chương vàng, 16 huy chương bạc, 18 huy chương đồng - thành tích cao nhất trong lịch sử tham dự ASIAD từ trước đến nay. Tại khu vực, Thể thao Việt Nam khẳng định vị thế hàng đầu khi nhiều lần dẫn đầu Đại hội Thể thao Đông Nam Á, đặc biệt tại SEA Games 31 (năm 2022) tổ chức trên sân nhà, Đoàn Thể thao Việt Nam đã thiết lập kỷ lục lịch sử khi giành tổng cộng 205 huy chương vàng, tiếp đó là ngôi nhất toàn đoàn tại SEA Games 32. Những thành tích này thể hiện bước tiến vững chắc của Thể thao Việt Nam, từng bước thu hẹp khoảng cách với châu lục và vươn tầm thế giới.
Những thành tích đáng tự hào trên đã minh chứng cho hiệu quả của định hướng “đầu tư có trọng điểm” được đề ra trong các chiến lược phát triển TDTT, phù hợp với tinh thần của Chiến lược phát triển TDTT Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 về nâng cao thành tích thể thao đỉnh cao, hướng tới các đấu trường châu lục và thế giới.
Song song với thể thao thành tích cao, TDTT Việt Nam tiếp tục phát triển đồng bộ cả về thể thao quần chúng khi phong trào “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” ngày càng lan tỏa, góp phần thực hiện mục tiêu mà Chiến lược phát triển TDTT Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045 đã đề ra về nâng cao tỷ lệ người dân tham gia tập luyện thể dục thể thao thường xuyên.
Đánh giá về chặng đường lịch sử, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng khẳng định, 80 năm xây dựng và phát triển, nền Thể thao Việt Nam luôn đón nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nước, sự đồng tình ủng hộ của Nhân dân, sự vào cuộc tích cực của các Liên đoàn và Hiệp hội. Đồng thời, sự cố gắng trong công tác quản lý, quản trị quốc gia.
Qua từng thời kỳ, ngành TDTT đã có bước tiến dài, đạt được nhiều thành tích rất đáng trân trọng, từng bước Thể thao Việt Nam đã vươn lên tốp đầu ở khu vực. Trong các kỳ liên hoan, các giải đấu của châu lục, của quốc tế, thứ hạng thành tích của Việt Nam những năm gần đây đã được cải thiện. Thể thao cho mọi người đã được phát triển, các chỉ tiêu lớn trong chương trình Phát triển thể thao Việt Nam trong Nghị quyết của Đảng, chúng ta đã về đích và đạt được.
“Có được kết quả đó, chúng tôi cho rằng, đó là sự cố gắng không mệt mỏi của các thế hệ vận động viên, huấn luyện viên và các người làm thể thao, sự ý thức của người dân Việt Nam trong vấn đề rèn luyện sức khỏe theo gương của Bác Hồ vĩ đại, để thực hiện theo lời dạy của Người: “Dân cường thì quốc thịnh”” - Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh.
Trong định hướng phát triển đất nước giai đoạn mới, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV tiếp tục khẳng định quan điểm nhất quán về phát triển con người toàn diện, trong đó nâng cao sức khỏe Nhân dân được đặt ở vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Tinh thần của Đại hội đã bao hàm rõ vai trò của TDTT trong tổng thể chính sách văn hóa - xã hội, gắn với nhiệm vụ nâng cao thể lực, tầm vóc và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
Kế thừa và phát triển các quan điểm của Nghị quyết 08-NQ/TW, Đảng tiếp tục định hướng phát triển TDTT theo hướng đồng bộ giữa thể thao quần chúng và thể thao thành tích cao, chú trọng mở rộng phong trào rèn luyện thân thể trong Nhân dân, đồng thời nâng cao thành tích trên đấu trường quốc tế. Đây là cơ sở chính trị quan trọng để triển khai hiệu quả Chiến lược phát triển TDTT Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Bước vào giai đoạn phát triển mới, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh, hướng đi của Ngành tiếp tục bám sát tinh thần các nghị quyết của Đảng, trong đó phát triển TDTT dựa trên 2 trụ cột gồm thể thao quần chúng và thể thao thành tích cao. Đây cũng chính là sự cụ thể hóa quan điểm của Nghị quyết 08-NQ/TW về phát triển đồng bộ các lĩnh vực TDTT.
Trong đó, thể thao cho mọi người phải tiếp tục lan tỏa sâu rộng, nâng cao tỷ lệ người dân tập luyện thường xuyên, tạo nền tảng thể lực cho xã hội. Từ phong trào rộng lớn đó, ngành Thể thao sẽ phát hiện, tuyển chọn và đào tạo các tài năng, tạo nguồn cho thể thao thành tích cao phát triển.
“Hai trụ cột này có mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại lẫn nhau khi thể thao quần chúng là nền tảng, là “bệ đỡ” cho thể thao thành tích cao; ngược lại, thành tích đỉnh cao sẽ lan tỏa cảm hứng, thúc đẩy phong trào trong Nhân dân. Đây cũng chính là cách tiếp cận mang tính hệ thống, phù hợp với xu thế phát triển thể thao hiện đại” - Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng chia sẻ.
Như vậy, mối quan hệ giữa trụ cột thứ nhất và thứ hai nó sẽ tác động tương đối với nhau, thể thao thành tích cao sẽ quay lại hỗ trợ cho thể thao quần chúng, thể thao quần chúng phát triển mạnh sẽ lan tỏa và tạo ra được cái đích đến của thể thao thành tích cao.
Đồng thời, theo định hướng của Chiến lược phát triển TDTT Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, ngành TDTT cần tiếp tục đổi mới mô hình quản lý, đẩy mạnh xã hội hóa, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển kinh tế thể thao, coi đây là một động lực mới cho tăng trưởng. Thể thao không chỉ góp phần nâng cao sức khỏe Nhân dân mà còn tham gia tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội và quảng bá hình ảnh đất nước.
Song song với đó, người đứng đầu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng nhấn mạnh về công tác tham mưu cho các cấp có thẩm quyền để thiết kế các khung về chính sách để đưa thể thao không chỉ là bộ môn rèn luyện về mặt sức khỏe mà còn phải có đóng góp tích cực vào trong kinh tế xã hội của đất nước.
Theo Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng, vấn đề kinh tế thể thao cũng cần phải được chú ý nghiên cứu để phát triển trong thời gian tới. Và làm được như vậy, tinh thần thể thao của giai đoạn mới sẽ là “nhanh hơn, cao hơn, mạnh hơn và cùng nhau” đó là tinh thần xuyên suốt trong chỉ đạo của Bộ đang triển khai.
Với tinh thần “Nhanh hơn, cao hơn, mạnh hơn - cùng nhau”, TDTT Việt Nam đang đứng trước những cơ hội và yêu cầu phát triển mới. Phát huy truyền thống 80 năm, kiên định đường lối của Đảng, ngành TDTT tiếp tục đổi mới, bứt phá, hướng tới mục tiêu xây dựng nền thể thao phát triển bền vững, chuyên nghiệp, góp phần thực hiện thắng lợi Chiến lược phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
