Đối mặt nhiều khó khăn
Hiện Thể thao Quảng Ninh tổ chức huấn luyện 18 môn theo 3 tuyến (năng khiếu, trẻ, tuyển tỉnh) với quy mô khá lớn. Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể thao tỉnh đang quản lý khoảng 630 vận động viên và 55 huấn luyện viên. Dù thành tích đã được cải thiện nhiều, nhưng theo đánh giá chung, một “điểm nghẽn” cốt lõi ảnh hưởng tới thể thao thành tích cao nằm ở công tác tuyển chọn và đào tạo vận động viên, nếu không tháo gỡ căn cơ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu phát triển bền vững.
Thực tế cho thấy, khó khăn lớn nhất là nguồn tuyển chọn đầu vào. Phong trào thể thao cơ sở chưa đồng đều, thiếu lớp năng khiếu thường xuyên; trong khi tâm lý lo ngại về học văn hóa và tương lai nghề nghiệp khiến nhiều gia đình chưa sẵn sàng cho con theo thể thao chuyên nghiệp. Vì thế có tình trạng, nhiều "viên ngọc thô" có tố chất nhưng lại vuột mất. Hệ quả là nguồn vận động viên thiếu ổn định, dễ rơi vào tình trạng “được mùa theo lứa”.
Huấn luyện viên bơi - lặn Ngô Văn Báo cho biết, Bơi lội là môn cần phát hiện sớm nhưng việc tìm vận động viên phù hợp rất khó, nhiều trường hợp phải đi tuyển chọn ở vùng sâu, vùng xa. Tình trạng này cũng diễn ra ở các môn trọng điểm khác như đua thuyền, võ, bóng chuyền. Huấn luyện viên trưởng môn đua thuyền Vũ Thị Linh chia sẻ, dù là môn thế mạnh nhưng vẫn phải mở rộng diện tuyển chọn qua mạng lưới cộng tác viên, vận động viên cũ và cả ngoài tỉnh để bảo đảm lực lượng kế cận.
Ngoài nguồn vận động viên, tâm lý phụ huynh vẫn là rào cản lớn thì còn không ít vấn đề, khó khăn khác từ môi trường cọ xát, thi đấu để trưởng thành; việc tập huấn trong nước, nước ngoài hạn chế; lực lượng huấn luyện viên đôi khi chưa chuyên sâu, một số chuyển từ các môn khác sang...; chưa có huấn luyện viên chuyên trách về thể lực, tâm lý, y sinh học...
Ứng dụng khoa học công nghệ, nâng bước thể thao thành tích cao
"Trước những khó khăn đó, Thể thao Quảng Ninh đã điều chỉnh cách làm, hỗ trợ tốt nhất để thúc đẩy thể thao thành tích cao đi lên", ông Dương Bá Cường - Giám đốc Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể thao - cho biết.
Theo đó, Trung tâm rà soát quy hoạch, tuyển chọn và đào tạo theo hướng ưu tiên các môn thế mạnh, từng bước củng cố hệ thống tuyến năng khiếu - trẻ - tuyển tỉnh; đồng thời triển khai chính sách hỗ trợ học văn hóa, sinh hoạt cho vận động viên tập trung nhằm giảm xung đột học tập - tập luyện, giữ chân vận động viên trẻ.
Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất hiện nay là công tác tuyển chọn, huấn luyện chưa được triển khai một cách hệ thống trên nền tảng khoa học công nghệ. Từ thực tiễn đó, ngành Thể thao xác định hướng đi cho giai đoạn tới là phát triển theo hướng tập trung, có chọn lọc, dựa trên khoa học dữ liệu. Theo Đề án đến năm 2025, định hướng 2030, Quảng Ninh ưu tiên các môn Olympic và các môn có lợi thế tự nhiên, đặc biệt là thể thao dưới nước.
Đồng thời, Quảng Ninh cũng liên tục nâng cao chất lượng cơ sở vật chất, vận dụng tối đa, ứng dụng khoa học - công nghệ vào tuyển chọn đào tạo vận động viên, lắng nghe ý kiến của các chuyên gia. Trong một tọa đàm về ứng dụng khoa học công nghệ cho thể thao cuối năm 2025, nhấn mạnh vai trò khoa học công nghệ, TS. Trần Ngọc Dũng (Vụ Khoa học công nghệ, Đào tạo và Môi trường, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho rằng, Quảng Ninh cần lấy KHCN làm trục xuyên suốt trong tìm kiếm - tuyển chọn - đào tạo vận động viên.
Trọng tâm là quy hoạch vận động viên theo tiếp cận R&D dài hạn, gắn với thế mạnh địa phương, phân tầng mục tiêu (SEA Games/ASIAD/Olympic) và tuyển chọn theo tiêu chí khoa học về hình thái, sinh lý, tâm lý. Công tác huấn luyện cần chuyển sang mô hình dựa trên dữ liệu, theo dõi các chỉ số then chốt (VO₂max, nhịp tim…), kết hợp cảm biến và phân tích dữ liệu/AI để cá nhân hóa giáo án, xây dựng cơ sở dữ liệu vận động viên, đồng thời nâng cao năng lực KHCN cho huấn luyện viên nhằm ổn định thành tích bền vững.
Theo TS. Đặng Hoài An (Giám đốc Trung tâm Đào tạo vận động viên, Trường Đại học Thể dục thể thao Bắc Ninh), đào tạo vận động viên trẻ và kế cận cần chuyển từ kinh nghiệm sang quy trình và tiêu chí khoa học. Trọng tâm gồm: Bộ tiêu chí tuyển chọn - chuyển tuyến thống nhất, tăng cường y học thể thao và dinh dưỡng, bảo đảm theo dõi định kỳ và hồi phục cho vận động viên.
Cùng với đó, các chuyên gia thống nhất khẳng địnhkhoa học công nghệ là trục xuyên suốt trong phát hiện, tuyển chọn, hồi phục vận động viên. Ứng dụng sinh lý, tâm lý, y sinh học và phân tích dữ liệu giúp xây dựng tiêu chí tuyển chọn đa chiều, vừa đánh giá năng lực hiện tại vừa dự báo tiềm năng dài hạn, từng bước chuyển sang huấn luyện dựa trên dữ liệu.
Có thể thấy, các ý kiến, đóng góp của các chuyên gia là những gợi mở quan trọng, khắc phục được những vấn đề, yếu điểm của Thể thao Quảng Ninh. Đây là điều cũng được đại diện lãnh đạo SởVăn hóa, Thể thao và Du lịch ghi nhận và đánh giá cao. Kỳ vọng việc nghiên cứu, đề ra lộ trình, ứng dụng sao cho hợp lý, khoa học sẽ giúp thể thao tỉnh bay cao, bay xa hơn nữa trong thời gian tới.
