Tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy đã trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo Nghị quyết.
Theo đó, dự thảo được xây dựng trên cơ sở bám sát quy trình lập pháp, tiếp thu đầy đủ ý kiến thẩm tra sơ bộ của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục cũng như kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại phiên họp ngày 15/4/2026.
Ngay sau khi có Báo cáo thẩm tra sơ bộ và Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ đã chủ động phối hợp với các cơ quan liên quan, khẩn trương rà soát, hoàn thiện nội dung dự thảo. Quá trình này đồng thời tiếp thu ý kiến của các thành viên Chính phủ trên cơ sở biểu quyết, bảo đảm dự thảo vừa bám sát định hướng chính trị, vừa phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Về nội dung, một trong những điểm đáng chú ý là đề xuất bảo đảm nguồn lực tài chính cho lĩnh vực văn hóa ở mức tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước, đồng thời khuyến khích mạnh mẽ việc huy động các nguồn lực xã hội tham gia đầu tư.
Cùng với đó, dự thảo đưa ra nhiều cơ chế, chính sách nhằm tạo môi trường thuận lợi cho phát triển các ngành công nghiệp văn hóa. Các chính sách liên quan đến đất đai, thuế, phí được thiết kế theo hướng hỗ trợ hình thành các cụm công nghiệp sáng tạo văn hóa; khuyến khích giao cộng đồng tham gia quản lý, vận hành các thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở, qua đó phát huy vai trò chủ thể của người dân.
Đáng chú ý, dự thảo cũng đề xuất một số cơ chế đầu tư mang tính đột phá như áp dụng mức thuế giá trị gia tăng ưu đãi 5% đối với một số sản phẩm, dịch vụ văn hóa; miễn thuế nhập khẩu đối với việc đưa các tác phẩm nghệ thuật có giá trị cao về nước không vì mục đích lợi nhuận. Bên cạnh đó, việc hình thành mô hình đô thị di sản, ưu tiên quỹ đất cho phát triển văn hóa, thể thao và tận dụng trụ sở công dôi dư cũng được đặt ra nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực hiện có.
Ở góc độ bảo tồn, dự thảo tiếp tục nhấn mạnh các chính sách gìn giữ, phát huy giá trị văn hóa dân tộc thiểu số, nghệ thuật truyền thống và các bảo vật quốc gia. Song song với đó là chính sách đãi ngộ, đào tạo nhân lực, trong đó chú trọng nâng cao chế độ đối với nghệ nhân, nghệ sĩ và đội ngũ sáng tạo.
Một điểm mới khác là việc nghiên cứu thí điểm Quỹ văn hóa nghệ thuật theo mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm để hỗ trợ doanh nghiệp sáng tạo. Đồng thời, dự thảo cũng đề xuất thể chế hóa việc lấy ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam.
Trình bày báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Đặng Xuân Phương nhấn mạnh, Thường trực Ủy ban cơ bản thống nhất với Chính phủ khi cho rằng việc xây dựng Nghị quyết là cần thiết nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Trung ương, bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật cũng như phù hợp với các cam kết quốc tế và yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia.
Về hồ sơ và trình tự, dù được đề xuất theo thủ tục rút gọn do yêu cầu cấp bách, nhưng các cơ quan liên quan đã chủ động phối hợp, chuẩn bị tương đối đầy đủ, bao quát các nhóm chính sách lớn. Ủy ban tán thành cách thức này, đồng thời ghi nhận nỗ lực của cơ quan soạn thảo trong việc bảo đảm tiến độ mà vẫn giữ được chất lượng nội dung.
Một điểm đáng ghi nhận là đề xuất thống nhất tên gọi “Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam”. Theo cơ quan thẩm tra, tên gọi này có phạm vi rộng, bao quát hơn, phản ánh đúng tinh thần điều chỉnh của văn bản, tránh bó hẹp trong một số lĩnh vực cụ thể.
Đối với các chính sách cụ thể, Ủy ban cơ bản đồng tình với định hướng của Chính phủ, đặc biệt là các cơ chế ưu đãi nhằm thúc đẩy công nghiệp sáng tạo. Tuy nhiên, báo cáo thẩm tra nhấn mạnh yêu cầu làm rõ nội hàm khái niệm, nguyên tắc áp dụng để bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả thu hút đầu tư.
Liên quan đến chính sách tài chính như miễn, giảm thuế, tiền thuê đất, cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá kỹ tác động, nhất là đối với các đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp Nhà nước trong lĩnh vực xuất bản, nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng tài sản công. Cùng với đó, chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ làm văn hóa, nghệ thuật được tán thành, song cần rà soát kỹ đối tượng để tránh tình trạng cào bằng, bảo đảm đúng người, đúng lĩnh vực cần ưu tiên.
Đáng chú ý, với các cơ chế mới như khoán chi hay Quỹ văn hóa nghệ thuật, Ủy ban đánh giá đây là những đề xuất có ý nghĩa đổi mới nhưng đồng thời tiềm ẩn tác động lớn. Vì vậy, cần quy định rõ ràng về danh mục nhiệm vụ, tiêu chí đánh giá cũng như mô hình quản trị, cơ chế huy động và phân chia rủi ro giữa Nhà nước và khu vực tư nhân.
Cũng trong khuôn khổ phiên họp, nhiều ý kiến góp ý cho thấy dự thảo Nghị quyết nhận được sự quan tâm rộng rãi, đồng thời đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.
Theo Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Trần Thị Hoa Ry, một số nội dung của dự thảo Nghị quyết còn trùng với Nghị quyết về Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa; đồng thời, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Dân tộc của Quốc hội cũng đề nghị cần làm rõ việc thể chế hóa các mục tiêu lớn đến năm 2035, 2045. Đặc biệt, vấn đề nguồn lực 2% nếu không quy định rõ phạm vi chi (đầu tư hay sự nghiệp) sẽ dễ dẫn đến tình trạng “cộng dồn”, gây sai lệch số liệu và khó kiểm soát hiệu quả.
Ở góc độ chính sách ưu đãi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác Đại biểu của Quốc hội Bùi Thị Quỳnh Thơ lo ngại việc sử dụng khái niệm “văn hóa” quá rộng có thể khiến các doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực giải trí, du lịch hưởng lợi nhiều hơn so với khu vực văn hóa truyền thống. Đồng thời, các đề xuất về miễn thuế, đặc biệt là miễn theo “vòng đời dự án”, cần được cân nhắc kỹ để tránh mất cân đối chính sách chung.
Đáng chú ý, nhiều ý kiến cũng tập trung vào nội dung bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Đại biểu Trịnh Thúy Mùi, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cảnh báo nguy cơ “nghiệp dư hóa” khi sáp nhập các đơn vị nghệ thuật đặc thù; trong khi một số đại biểu khác đề nghị phải đầu tư từ “gốc”, tạo điều kiện để thế hệ trẻ tiếp cận nghệ thuật truyền thống thay vì chỉ chú trọng đãi ngộ tài năng đã thành danh.
Ở góc nhìn thích ứng với thời đại số, Đại biểu Hồ Đức Thắng, Ủy viên là Đại biểu chuyên trách đang hoạt động tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đề cập tiềm năng khai thác dữ liệu văn hóa trong thời đại AI như một nguồn lực kinh tế mới; đồng thời cảnh báo rào cản pháp lý liên quan đến bảo toàn vốn nhà nước khi triển khai các mô hình đầu tư mạo hiểm.
Ngoài ra, nhiều đề xuất cụ thể cũng được đưa ra như tận dụng trụ sở công dôi dư theo hướng đa năng; hoàn thiện cơ chế tôn vinh và huy động xã hội hóa trong hồi hương di sản; hay quy định rõ ràng hơn các tiêu chí áp dụng chính sách để tránh cách hiểu khác nhau trong thực tiễn.
Tiếp thu ý kiến của các đại biểu tham dự phiên họp, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, và chỉnh lý dự thảo theo hướng bao quát nhưng vẫn đảm bảo tính khả thi, bám sát chủ trương của Đảng và kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đồng thời chú trọng cơ chế, chính sách đột phá nhằm phát triển văn hóa, thể thao Việt Nam trong giai đoạn mới.
Phát biểu kết luận phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh tinh thần làm việc khẩn trương, trách nhiệm của các cơ quan trong quá trình chuẩn bị dự thảo Nghị quyết.
Theo đó, cả Thường trực Ủy ban khóa XV và khóa mới đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, tổ chức nhiều phiên làm việc, tiến hành thẩm tra sơ bộ và báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội để xin ý kiến. Trên cơ sở kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, giải trình và hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét trong thời gian rất gấp.
Đáng chú ý, về tên gọi của Nghị quyết, Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh cho biết đã có sự điều chỉnh quan trọng. Từ tên gọi ban đầu mang tính “cơ chế, chính sách đặc thù”, dự thảo đã được thống nhất sửa thành “Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam” theo định hướng của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nhằm bảo đảm phạm vi bao quát rộng hơn, phù hợp với tinh thần chỉ đạo tại Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị.
Bên cạnh đó, Chủ nhiệm Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm tính cụ thể, khả thi của chính sách. Đối với những nội dung mới, có tính chất phức tạp hoặc cần linh hoạt trong thực hiện, dự thảo Nghị quyết sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết. Cách tiếp cận này không chỉ tạo dư địa điều hành cho cơ quan hành pháp mà còn góp phần đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện trong thực tiễn.
Phiên họp toàn thể Ủy ban lần này đã làm rõ định hướng hoàn thiện dự thảo theo hướng vừa bao quát chiến lược vừa bảo đảm khả năng triển khai, qua đó tạo cơ sở để Nghị quyết khi ban hành thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển văn hóa trong giai đoạn tới.
