Nhân dịp kỷ niệm Ngày truyền thống ngành Thể dục thể thao Việt Nam, chúng ta cùng tìm hiểu lý do của sự kiện đặc biệt này để cùng hiểu thêm về việc quan tâm của Bác, của Nhà nước về công tác thể dục thể thao trong sự nghiệp “Khỏe để bảo vệ Tổ quốc”, “Dân cường thì quốc thịnh” như sinh thời Người hằng coi trọng và thường xuyên quan tâm.
Hoàn cảnh ra đời Sắc lệnh số 14
Chủ tịch Chính phủ Liên hiệp Lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa chiểu lời đề nghị của Bộ trưởng Bộ Thanh niên; Xét vấn đề thể dục rất cần thiết để tăng bổ sức khỏe quốc dân và cải tạo nòi giống Việt Nam; Sau khi Hội đồng các Bộ trưởng đã ra Sắc lệnh số 14, ngày 30/1/1946.
Đại hội Quốc dân họp tại Tân Trào (huyện Sơn Dương - tỉnh Tuyên Quang) ngày 16/8/1945 thông qua 10 chính sách lớn của Mặt trận Việt Minh, ban hành Lệnh tổng khởi nghĩa, bầu Ủy ban Dân tộc Giải phóng Trung ương tức Chính phủ Lâm thời, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cách mạng Tháng Tám thành công, ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập và ngay ngày hôm sau 3/9/1945, Chính phủ Lâm thời họp phiên đầu tiên có 13 Bộ. Ông Dương Đức Hiền được cử giữ trọng trách Bộ trưởng Bộ Thanh niên.
Như nói ở trên, ngày 30/1/1946, Bác ký ban hành Sắc lệnh số 14 thiết lập tại Bộ Thanh niên một Nha Thể dục Trung ương và giao Bộ trưởng trực tiếp phụ trách Nha Thể dục Trung ương.
Hoàn cảnh ra đời Sắc lệnh số 38
Sau cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 thành công, ngày 2/3/1946, Quốc hội họp Kỳ thứ nhất thành lập cơ quan Nhà nước. Tên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời. Chính phủ Liên hiệp Kháng chiến do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu kiêm chức Bộ trưởng Bộ Ngoại giao. Nội các mới không còn các Bộ Thanh niên, Tuyên truyền - Cổ động, hợp nhất bộ Lao động và Bộ Cứu tế - Xã hội… Nghĩa là Nha Thể dục Trung ương cũng không còn. Vì vậy, ngày 27/3/1946, nghĩa là sau khi Chính phủ Liên hiệp Kháng chiến đi vào hoạt động được 25 ngày, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký ban hành Sắc lệnh số 38 ngày 27/3/1946 thiết lập trong Bộ Quốc gia Giáo dục một Nha Thanh niên và Thể dục gồm có 1 Phòng Thanh niên Trung ương và 1 Phòng Thể dục Trung ương.
Cùng ngày, Bác viết bài "Sức khỏe và Thể dục" đăng trang nhất báo Cứu quốc số 119 ngày 27/3/1946; Báo Việt Nam khỏe số 1 ngày 30/3/1946; Việt Nam Quốc dân Công báo ngày 6/4/1946. Các báo đều có dòng: Hồ Chủ tịch hô hào đồng bào tập thể dục trên đầu bài viết. Nguyên văn như sau:
Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới làm thành công. Mỗi một người dân yếu ớt, tức là cả nước yếu ớt, mỗi một người dân mạnh khỏe, tức là cả nước mạnh khỏe.
Vậy nên luyện tập thể dục, bồi bổ sức khỏe là bổn phận của mỗi một người yêu nước. Việc đó không tốn kém khó khăn gì. Gái trai, già trẻ ai cũng nên làm và ai cũng làm được.
Mỗi ngày lúc ngủ dậy, tập một ít thể dục. Ngày nào cũng tập thì khí huyết lưu thông, tinh thân đầy đủ, như vậy là sức khỏe.
Bộ Giáo dục có Nha Thể dục, mục đích là để khuyên và dạy cho đồng bào tập thể dục, đặng giữ gìn và bồi đắp sức khỏe.
Dân cường thì quốc thịnh. Tôi mong đồng bào ta ai cũng gắng tập thể dục. Tự tôi ngày nào tôi cũng tập.
Hồ Chí Minh
(Hồ Chí Minh toàn tập. Tập 4 (1945-1946), Tr. 212 NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội 1995)
Bài viết của Bác đã được phổ biến nhanh chóng đến các cơ quan thể dục thể thao các cấp, trong các ngày hội khỏe địa phương, cổ vũ mạnh mẽ phong trào “Khỏe vì nước” mới phát triển trong các tầng lớp nhân dân.
Bài viết thể hiện một hệ thống quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta về thể dục thể thao cách mạng. Trước hết, nhấn mạnh tầm quan trọng của sức khỏe đối với “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới”. Hiểu rộng ra là đối với các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa của đất nước. Sức khỏe ở đây là sức khỏe của toàn dân. Cả nước mạnh khỏe vì dân cường nước thịnh. Trong bài viết còn toát lên tầm quan trọng của thể dục: Muốn có sức khỏe phải tập thể dục. Đối tượng tập thể dục là tất cả mọi người dân. Luyện tập thể dục là bổn phận của mỗi người dân yêu nước. Phương pháp là luyện tập đều đặn hằng ngày thường xuyên, đạt tới sức khoẻ hài hòa thể chất và tinh thần.
Bài viết với lời hô hào thiết tha, đầy lòng yêu nước thương nòi và tính nhân văn cao cả của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt cơ sở quan điểm, tư tưởng soi sáng vị trí công tác thể dục thể thao trong sự nghiệp cách mạng. Lời hô hào cùng với 2 Sắc lệnh số 14, số 38 có sức mạnh định hướng, dẫn dắt và cổ vũ xuyên suốt thời gian.
Việc ra đời 2 Sắc lệnh số 14 và số 38 cùng khẳng định nhiệm vụ thể dục thể thao. Chương trình nghị sự của các Hội nghị Ủy ban Thể dục thể thao Bắc Bộ tại Hà Nội ngày 7/4/1946, Hội nghị Ủy viên Thể dục các tỉnh Bắc Bộ ngày 27/4/1946, đặc biệt Hội nghị Thể dục toàn quốc đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa diễn ra tại Hà Nội trong các ngày từ 29/4 đến 2/5/1946, Hội nghị Thể dục Trung Bộ lần thứ nhất tại Huế từ ngày 2/7 đến 3/8/1946… đều bàn rất kỹ Chương trình phát triển thể dục trong tình hình đất nước Việt Nam mới. Đồng thời, cũng xác định một số nguyên tắc về phổ thông thể dục và hoạt động thể thao nhằm tới đích sức khỏe toàn dân và cải tạo nòi giống người Việt Nam trong tương lai.
