Trong dự luật chi tiêu vừa được Tổng thống Mỹ Donald Trump ký vào thứ Ba tuần này (ngày 3/2), nhằm chấm dứt tình trạng đóng cửa chính phủ một phần, một điều khoản quan trọng đã được cài cắm: Mỹ sẽ giữ lại khoản phí thường niên đóng góp cho WADA cho đến khi tổ chức này thực hiện các bước cải tổ cụ thể. Đạo luật mới quy định rõ ràng rằng, bất kỳ kế hoạch tài trợ nào của Mỹ cho WADA đều phải đi kèm với kết quả của một cuộc kiểm toán độc lập. Cuộc kiểm toán này phải do "các chuyên gia chống doping bên ngoài và các kiểm toán viên độc lập có kinh nghiệm" thực hiện, nhằm chứng minh WADA và Ban lãnh đạo đang "hoạt động phù hợp với nhiệm vụ của họ".
Căng thẳng bắt nguồn từ vụ bê bối 23 vận động viên bơi lội Trung Quốc có kết quả dương tính với chất cấm vào năm 2021 nhưng không bị xử phạt. WADA khi đó đã chấp nhận giải thích của giới chức Trung Quốc rằng các vận động viên này vô tình ăn phải thực phẩm bị nhiễm bẩn. Đáng nói, WADA đã không công khai vụ việc này hay báo cáo với Ban Chấp hành của chính mình. Chính phủ Mỹ từ nhiều tháng nay đã đe dọa cắt khoản đóng góp thường niên trị giá 3,6 triệu USD. Giới chức Mỹ thậm chí cảnh báo về khả năng dẫn đầu một làn sóng các quốc gia rút khỏi WADA - một bước đi quyết liệt có thể làm sụp đổ hệ thống quản lý thể thao quốc tế đã tồn tại gần 27 năm qua (bao gồm cả Olympic và World Cup).
Nỗ lực yêu cầu WADA minh bạch hơn đã bắt đầu từ thời chính quyền cựu tổng thống Joe Biden và nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ cả 2 đảng trong Quốc hội. Văn phòng Chính sách Kiểm soát Ma túy Quốc gia (ONDCP) của Nhà Trắng đã giữ lại khoản phí năm 2024 trong năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Biden, và ONDCP dưới thời Tổng thống Trump tiếp tục giữ lại khoản phí năm 2025. Đạo luật mới ký tuần này chính thức luật hóa chính sách cứng rắn đó. Bà Sara Carter - Giám đốc ONDCP - tuyên bố đanh thép: "Các chính phủ hoặc cá nhân tìm cách thao túng hoặc trốn tránh các quy tắc phải chịu trách nhiệm. ONDCP sẽ tiếp tục yêu cầu WADA chấp nhận kiểm toán tuân thủ độc lập... Mỹ sẽ không bị bắt nạt hoặc thao túng để trả tiền cho WADA đến khi điều đó đạt được".
Đáp lại, WADA khẳng định họ sẽ không bị ép buộc thay đổi quy tắc quản trị. Dù thừa nhận việc mất đi 3,6 triệu USD từ Mỹ (cộng với khoản tiền đối ứng tương đương) đã dẫn đến việc phải "tính toán lại một số chương trình", nhưng đại diện WADA cho biết, các khoản đóng góp bổ sung từ các nơi khác đã giúp giảm thiểu tác động tiêu cực. WADA lập luận: "Các khoản đóng góp hằng năm cho WADA là không có điều kiện - đó là nguyên tắc được tất cả các chính phủ thống nhất khi WADA được thành lập 26 năm trước. Nếu chính phủ nào cũng kèm theo điều kiện, sự hỗn loạn sẽ xảy ra".
Trong khi đó, Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) - đơn vị cung cấp 50% ngân sách cho WADA - vẫn chưa lên tiếng về cuộc xung đột này. Tân Chủ tịch IOC Kirsty Coventry trong cuộc họp báo đầu tiên tại Olympic cũng không đề cập đến vụ việc. WADA cho biết, họ đã liên hệ với tân Giám đốc ONDCP Sara Carter và sẵn sàng làm việc với tất cả các bên tại Mỹ để tìm giải pháp, nhưng khẳng định mối quan hệ làm việc ở cấp độ chuyên môn với USADA vẫn tốt đẹp.
