Phát triển thiết chế thể thao - nền tảng nâng cao chất lượng đời sống xã hội 

Trong những năm qua, hệ thống thiết chế thể thao ở Việt Nam từng bước được đầu tư, phát triển, góp phần thúc đẩy phong trào thể dục thể thao và nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tăng cường đầu tư và nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác các thiết chế thể thao đang trở thành nhiệm vụ quan trọng nhằm phát huy tốt hơn vai trò của lĩnh vực này đối với sự phát triển bền vững của đất nước.

Xây dựng và phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở

Trong tiến trình xây dựng và phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định con người là trung tâm của chiến lược phát triển, trong đó việc chăm lo sức khỏe và đời sống tinh thần của Nhân dân giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Thể dục thể thao không chỉ là hoạt động rèn luyện thể chất, nâng cao sức khỏe mà còn là một bộ phận của đời sống văn hóa, góp phần hình thành lối sống lành mạnh, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và xây dựng xã hội phát triển bền vững. Để phong trào thể dục thể thao phát triển sâu rộng, một trong những yếu tố nền tảng chính là hệ thống thiết chế thể thao - nơi tổ chức các hoạt động luyện tập, thi đấu, giao lưu và phát triển phong trào thể thao quần chúng.

Những năm qua, cùng với sự phát triển chung của đất nước, hệ thống thiết chế thể thao ở Việt Nam từng bước được quan tâm đầu tư, mở rộng và hoàn thiện. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, việc tiếp tục nâng cao hiệu quả xây dựng, quản lý và khai thác các thiết chế thể thao vẫn là nhiệm vụ quan trọng, nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu rèn luyện sức khỏe của Nhân dân, đồng thời nâng cao vị thế và hình ảnh Thể thao Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.

Nhận thức rõ vai trò của thể dục thể thao đối với sự phát triển con người và xã hội, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm xây dựng và phát triển hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở. 

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đề ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện đồng bộ và đột phá mạnh mẽ trong xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội. Trong đó có hạ tầng văn hoá, giáo dục, thể thao.

Mới đây, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cơ chế phát triển các thiết chế văn hóa, thể thao. Nghị quyết nêu rõ, cần có chính sách đặc thù, mang tính đột phá để thúc đẩy hợp tác công - tư trong lĩnh vực văn hóa, triển khai các mô hình như: lãnh đạo công - quản trị tư; đầu tư công - quản lý tư; đầu tư tư - sử dụng công đối với một số thiết chế văn hóa, thể thao. 

Nghị quyết 80 cũng yêu cầu phát triển văn hóa cơ sở phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xây dựng cộng đồng văn hóa cơ sở giàu bản sắc, sáng - xanh - sạch - đẹp; lấy khu dân cư làm hạt nhân của môi trường văn hóa, người dân là chủ thể và trung tâm của các hoạt động văn hóa. Việc xây dựng đời sống văn hóa cần gắn với bảo vệ môi trường sinh thái, phát huy tính tự quản của cộng đồng, truyền thống gia đình, dòng họ, cũng như phát huy vai trò của hương ước, quy ước ở khu dân cư; đồng thời bảo đảm hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao được đầu tư đầy đủ và phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Trước đó, trong Kết luận số 70-KL/TW về phát triển thể dục, thể thao trong giai đoạn mới, Bộ Chính trị cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường các nguồn lực cho sự nghiệp thể dục, thể thao, tiếp tục rà soát và hoàn thiện quy hoạch phát triển mạng lưới thiết chế, cơ sở thể thao theo hướng đồng bộ, từng bước hiện đại và đạt tiêu chuẩn quốc tế. 

Kết luận cũng nêu rõ, cần ưu tiên đầu tư một số cơ sở trọng điểm phục vụ đào tạo và huấn luyện chất lượng cao; hiện đại hóa các trung tâm huấn luyện, cơ sở đào tạo vận động viên, cơ sở nghiên cứu khoa học và y học thể thao. Đồng thời, cần phát triển thị trường thể thao, thúc đẩy hợp tác công - tư, khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân tham gia đầu tư xây dựng cơ sở thể thao, tổ chức thi đấu, đào tạo vận động viên, huấn luyện viên và cung cấp các dịch vụ thể dục, thể thao.

Nhằm thiết lập mạng lưới thiết chế văn hóa thể thao đồng bộ, nhất là hệ thống thiết chế văn hóa thể thao cơ sở, Nhà nước đã xây dựng và ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm huy động các nguồn lực cùng tham gia xây dựng, phát triển cơ sở vật chất, hạ tầng văn hóa ngày càng đầy đủ, đồng bộ, hiện đại. Quốc hội đã phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035, thông qua nhiều đạo luật quan trọng liên quan đến lĩnh vực văn hóa và thể thao như Luật Quy hoạch, Luật Đầu tư và các văn bản pháp luật khác, tạo cơ sở pháp lý cho việc quy hoạch và đầu tư hệ thống cơ sở vật chất phục vụ hoạt động thể dục thể thao.

Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành nhiều chiến lược, quy hoạch và đề án nhằm thúc đẩy phát triển hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao. Có thể kể đến Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở giai đoạn 2013-2020, định hướng đến năm 2030; Quy hoạch hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật thể dục thể thao quốc gia đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030; hay nhiệm vụ lập quy hoạch mạng lưới cơ sở văn hóa và thể thao thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045...

Cùng với đó, các bộ, ngành và địa phương cũng đã triển khai nhiều chương trình, kế hoạch cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các thiết chế văn hóa - thể thao, đặc biệt ở khu vực nông thôn và cơ sở. Những chính sách này không chỉ góp phần hình thành mạng lưới thiết chế thể thao rộng khắp mà còn tạo cơ sở để huy động nguồn lực xã hội tham gia phát triển lĩnh vực này với phương châm “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”.

Nhờ sự quan tâm đầu tư của các cấp, các ngành, hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao ở nước ta đã có bước phát triển đáng ghi nhận. Mạng lưới thiết chế văn hóa - thể thao đã từng bước được mở rộng đến tận cơ sở, tạo điều kiện thuận lợi để người dân tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao và nâng cao đời sống tinh thần.

Cùng với việc hoàn thiện hệ thống chính sách, nguồn lực đầu tư cho lĩnh vực văn hóa và thể thao cũng ngày càng được quan tâm. Giai đoạn 2010-2021, tổng chi ngân sách Nhà nước cho sự nghiệp văn hóa và thể thao đạt hơn 158 nghìn tỷ đồng, trong đó ngân sách địa phương chiếm phần lớn với hơn 122 nghìn tỷ đồng.

Riêng lĩnh vực thể dục thể thao, nguồn vốn ngân sách đầu tư trong giai đoạn 2010-2020 đạt hơn 8.762 tỷ đồng, bao gồm cả vốn đầu tư phát triển và vốn ngân sách sự nghiệp. Ngoài nguồn ngân sách Nhà nước, nhiều địa phương đã tích cực huy động các nguồn lực xã hội hóa từ doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân để xây dựng và nâng cấp các công trình thể thao. Bên cạnh đó, việc bố trí quỹ đất cho các công trình văn hóa, thể thao cũng được chú trọng. Đây là điều kiện quan trọng để phát triển các công trình thể thao phục vụ cộng đồng.

Song song với đầu tư cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ quản lý và tổ chức hoạt động tại các thiết chế văn hóa - thể thao cũng được tăng cường. Hàng nghìn cán bộ làm việc tại các trung tâm văn hóa cấp tỉnh, huyện đã được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ; hàng chục nghìn lượt cán bộ văn hóa cơ sở được tập huấn nhằm nâng cao năng lực tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao tại địa phương.

Thúc đẩy phong trào thể dục thể thao, gắn kết cộng đồng

Hệ thống thiết chế thể thao có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đời sống của Nhân dân. Trước hết, đây là không gian để người dân luyện tập thể dục thể thao, nâng cao sức khỏe và phòng chống bệnh tật. Trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhịp sống nhanh và nhiều áp lực, việc tham gia các hoạt động thể thao không chỉ giúp cải thiện thể chất mà còn góp phần nâng cao sức khỏe tinh thần.

Bên cạnh đó, các thiết chế thể thao còn đóng vai trò là nơi gắn kết cộng đồng. Những sân vận động, nhà thi đấu hay sân chơi thể thao tại các khu dân cư không chỉ phục vụ luyện tập mà còn là địa điểm tổ chức các giải thi đấu phong trào, các hoạt động giao lưu thể thao giữa các địa phương. Qua đó, tinh thần đoàn kết, gắn bó trong cộng đồng được củng cố, đời sống văn hóa cơ sở được nâng cao.

Ngoài ra, hệ thống thiết chế thể thao còn là nền tảng quan trọng cho việc phát hiện và bồi dưỡng tài năng thể thao trẻ. Nhiều vận động viên xuất sắc của Việt Nam đã trưởng thành từ các phong trào thể thao quần chúng và các trung tâm huấn luyện địa phương. Việc đầu tư tốt cho cơ sở vật chất thể thao không chỉ phục vụ phong trào quần chúng mà còn góp phần nâng cao thành tích thể thao quốc gia.

Trong bối cảnh đất nước ngày càng hội nhập sâu rộng với thế giới, việc đầu tư xây dựng các công trình thể thao hiện đại có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với phong trào thể dục thể thao trong nước mà còn đối với việc nâng cao hình ảnh và vị thế của quốc gia.

Nhiều dự án sân vận động quy mô lớn đang được nghiên cứu và triển khai. Tiêu biểu là kế hoạch xây dựng sân vận động Trống Đồng với quy mô lớn, dự kiến sức chứa khoảng 135.000 chỗ ngồi, hướng tới trở thành trung tâm của một tổ hợp thể thao - đô thị hiện đại. Nếu được triển khai theo định hướng, công trình này không chỉ phục vụ các sự kiện thể thao lớn mà còn có thể trở thành biểu tượng mới của Thể thao Việt Nam.

Bên cạnh đó, tại tỉnh Hưng Yên, dự án sân vận động 60.000 chỗ ngồi trong khu phức hợp đào tạo bóng đá PVF đang được xây dựng với thiết kế hiện đại, đáp ứng tiêu chuẩn tổ chức các giải đấu quốc tế. Cùng các dự án quan trọng khác, các công trình này kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực tổ chức các sự kiện thể thao quy mô lớn, đồng thời thúc đẩy phong trào thể dục thể thao trong nước phát triển mạnh mẽ hơn.

Tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư cho hệ thống thiết chế thể thao

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, hệ thống thiết chế thể thao ở nước ta vẫn còn một số hạn chế. Ở nhiều địa phương, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, cơ sở vật chất thể thao còn thiếu hoặc chưa đạt chuẩn. Một số công trình sau khi xây dựng chưa được khai thác hiệu quả do thiếu kinh phí vận hành, thiếu trang thiết bị hoặc thiếu nhân lực chuyên môn.

Bên cạnh đó, sự phát triển giữa các vùng miền còn chưa đồng đều; việc huy động nguồn lực xã hội hóa tuy đã được triển khai nhưng chưa thật sự mạnh mẽ. Những hạn chế này đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế thể thao trong thời gian tới.

Để hệ thống thiết chế thể thao phát huy hiệu quả trong giai đoạn tới, trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và quy hoạch phát triển thiết chế thể thao theo hướng đồng bộ với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch đô thị, nông thôn. Việc xây dựng các công trình thể thao cần gắn với nhu cầu thực tiễn của cộng đồng, bảo đảm tính bền vững và hiệu quả trong khai thác.

Cần ưu tiên nguồn lực đầu tư cho hệ thống thiết chế thể thao cơ sở, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi và vùng khó khăn, nhằm bảo đảm mọi người dân đều có điều kiện tiếp cận và tham gia các hoạt động thể dục thể thao.

Bên cạnh đó, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý và tổ chức hoạt động tại các thiết chế thể thao, nhất là ở cấp cơ sở. Đội ngũ này có vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển các hoạt động thể thao phong trào tại địa phương.

Xây dựng và phát triển hệ thống thiết chế thể thao phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bảo đảm sự phân cấp, phân quyền rõ ràng trong quản lý và khai thác các công trình thể thao. Việc tổ chức, quản lý và vận hành các thiết chế văn hóa thể thao cần phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, kết hợp hiệu quả giữa nguồn lực nhà nước và nguồn lực xã hội, qua đó xây dựng môi trường văn hóa – thể thao lành mạnh ngay từ cơ sở.

Đặc biệt, cần đẩy mạnh cơ chế hợp tác công - tư (PPP) trong đầu tư, quản lý và khai thác các thiết chế thể thao. Trong bối cảnh nguồn lực ngân sách còn hạn chế, việc huy động sự tham gia của doanh nghiệp và các tổ chức xã hội sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư, đồng thời tạo điều kiện để các công trình thể thao được vận hành chuyên nghiệp, linh hoạt và phù hợp với nhu cầu của xã hội. Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế ưu đãi và chính sách khuyến khích để khu vực tư nhân tham gia đầu tư xây dựng, quản lý và khai thác các công trình thể thao.

Có thể khẳng định, phát triển hệ thống thiết chế thể thao không chỉ là nhiệm vụ của ngành Thể thao mà còn là một bộ phận quan trọng trong chiến lược phát triển con người và nâng cao chất lượng đời sống xã hội. Khi các thiết chế thể thao được đầu tư đồng bộ, quản lý hiệu quả và khai thác đúng hướng, phong trào thể dục thể thao quần chúng sẽ ngày càng phát triển, góp phần xây dựng một xã hội khỏe mạnh, năng động và khẳng định hình ảnh một Việt Nam hiện đại, hội nhập và giàu khát vọng vươn lên trong thời đại mới.