Hội nghị được tổ chức nhằm quán triệt, triển khai đồng bộ các giải pháp thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 05/5/2026; Tạo bước chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể tham gia vào hoạt động xuất bản/phát hành xuất bản phẩm điện tử; góp phần xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, lành mạnh và nâng cao uy tín quốc gia trong hội nhập quốc tế; Chủ động đề xuất các biện pháp đấu tranh, ngăn ngừa, phòng chống các hành vi xâm phạm bản quyền, sở hữu trí tuệ đối với xuất bản phẩm điện tử phát hành trên các nền tảng công nghệ, không gian mạng.
Báo cáo tại Hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành Nguyễn Ngọc Bảo cho biết: Cùng với sự phát triển nhanh của hoạt động xuất bản điện tử và các nền tảng nội dung số, tình trạng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực xuất bản trên không gian mạng đang diễn biến ngày càng phức tạp, tinh vi và có xu hướng chuyển mạnh từ môi trường xuất bản truyền thống sang môi trường số. Nếu như trước đây các hành vi vi phạm chủ yếu là in lậu, photo trái phép hoặc scan sách giấy để chia sẻ file PDF trên website, diễn đàn trực tuyến thì hiện nay các đối tượng đã tận dụng mạng xã hội, ứng dụng di động, nền tảng xuyên biên giới và sàn thương mại điện tử để phát tán, khai thác hoặc kinh doanh xuất bản phẩm trái phép dưới nhiều hình thức khác nhau.
Các hành vi vi phạm phổ biến hiện nay gồm chia sẻ trái phép file PDF, EPUB, audiobook; đăng tải toàn bộ nội dung sách dưới hình thức “review”, “chia sẻ kiến thức”; phát sóng trực tiếp đọc toàn bộ nội dung xuất bản phẩm trên mạng xã hội; giả mạo nhà xuất bản hoặc đơn vị phát hành để kinh doanh sách giả, sách lậu với giá thấp nhằm thu hút người tiêu dùng. Đáng chú ý, nhiều hành vi vi phạm đã chuyển từ hình thức sao chép đơn lẻ sang khai thác nội dung có tổ chức, gắn với cơ chế tạo lượt xem, tương tác và doanh thu trên nền tảng số. Một số website, tài khoản mạng xã hội thường xuyên thay đổi tên miền, sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài hoặc che giấu thông tin định danh nhằm gây khó khăn cho công tác phát hiện và xử lý vi phạm.
Cũng theo ông Nguyễn Ngọc Bảo, các nhóm xuất bản phẩm bị xâm phạm nhiều hiện nay chủ yếu là sách giáo khoa, sách bổ trợ, sách tiếng Anh, sách văn học, sách thiếu nhi và sách kỹ năng. Đây là những nhóm xuất bản phẩm có nhu cầu sử dụng lớn, dễ bị sao chép và phát tán trái phép trên môi trường số.
Qua khảo sát năm 2023 của Cục Xuất bản, In và Phát hành, nhiều doanh nghiệp đã phản ánh số lượng lớn đường link nghi vấn vi phạm bản quyền trên không gian mạng, trong đó Fonos cung cấp 190 đường link nghi vấn; Waka cung cấp 184 đường link; Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Hà Nội cung cấp 14 đường link nghi vấn vi phạm. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp mới dừng ở mức phản ánh dấu hiệu vi phạm, chưa hoàn thiện được hồ sơ, chứng cứ pháp lý để xử lý theo quy định. Điều này cho thấy việc thu thập, lưu trữ và chuẩn hóa chứng cứ số hiện vẫn là khó khăn lớn trong công tác xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường mạng.
Theo ước tính, tình trạng vi phạm bản quyền trên môi trường số hiện gây thiệt hại khoảng 7.000 tỷ đồng mỗi năm đối với ngành nội dung số Việt Nam, trong đó có lĩnh vực xuất bản số. Nhiều nhà xuất bản và doanh nghiệp phát hành phản ánh doanh thu có thể giảm từ 20–30% do tình trạng phát tán trái phép xuất bản phẩm điện tử. Không chỉ gây thiệt hại kinh tế trực tiếp cho các chủ thể quyền, tình trạng vi phạm bản quyền còn ảnh hưởng đến động lực đầu tư phát triển nội dung số, hạn chế khả năng tái đầu tư công nghệ và tác động tiêu cực đến môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh trong lĩnh vực xuất bản.
Trước thực trạng đó, ông Nguyễn Ngọc Bảo cho rằng, để triển khai hiệu quả Công điện số 38/CĐ-TTg, ngành xuất bản xác định một số nhiệm vụ trọng tâm như: Tiếp tục đầu tư, phát triển nền tảng công nghệ bảo vệ bản quyền số; thúc đẩy các giải pháp “Make in Vietnam” phục vụ quản trị dữ liệu và truy vết vi phạm; Tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan an ninh mạng, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp viễn thông và các nền tảng trung gian nhằm phát hiện nhanh, xử lý nhanh vi phạm trên môi trường số.
Bên cạnh đó, tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý, chế tài xử lý vi phạm; nâng cao trách nhiệm của nền tảng trung gian và nhà cung cấp dịch vụ Internet trong việc phối hợp xử lý nội dung vi phạm; Hướng dẫn các nhà xuất bản, doanh nghiệp phát hành chủ động thu thập, lưu trữ chứng cứ số phục vụ xử lý vi phạm; Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức xã hội về quyền sở hữu trí tuệ; xây dựng thói quen sử dụng xuất bản phẩm có bản quyền, góp phần hình thành môi trường xuất bản số lành mạnh, an toàn và phát triển bền vững.
“Cùng với việc tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, việc nâng cao năng lực công nghệ để bảo vệ bản quyền số cần được xác định là giải pháp trọng tâm nhằm triển khai hiệu quả chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 38/CĐ-TTg”, ông Nguyễn Ngọc Bảo nói.
Chia sẻ tại Hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Phạm Thị Kim Oanh nhấn mạnh, việc bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan đối với xuất bản phẩm điện tử không thể chỉ dừng ở xử lý sau vi phạm, mà cần chuyển sang mô hình quản trị chủ động, kết hợp giữa biện pháp pháp lý, biện pháp kỹ thuật, trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian, kiểm soát dữ liệu dùng cho trí tuệ nhân tạo và chế tài xử phạt hành chính đủ sức răn đe.
Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, để ngăn chặn hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đối với xuất bản phẩm điện tử cần gắn mã định danh số cho xuất bản phẩm điện tử. Mỗi sách điện tử cần có mã định danh thống nhất gắn với thông tin tác giả, chủ sở hữu quyền, đơn vị xuất bản, đơn vị phát hành, thời hạn cấp phép, phạm vi lãnh thổ và hình thức khai thác; áp dụng watermark cá nhân hóa. Khi người dùng mua hoặc tải hợp pháp xuất bản phẩm điện tử, bản sao cần được gắn dấu nhận diện ẩn hoặc hiện để truy vết nguồn phát tán khi bản sao bị chia sẻ trái phép.
Ngoài ra, thiết lập đầu mối phản ứng nhanh về bản quyền số. Mỗi nhà xuất bản cần có đầu mối chuyên trách để tiếp nhận thông tin vi phạm, lập chứng cứ, gửi yêu cầu gỡ bỏ theo Điều 114 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP, đồng thời phối hợp với cơ quan quản lý để xử lý theo Điều 113 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP khi cần thiết; Xây dựng cơ chế phối hợp với các nền tảng trung gian lớn. Cần thiết lập cơ chế đầu mối tin cậy giữa cơ quan quản lý, nhà xuất bản, tổ chức đại diện quyền và nền tảng trung gian để các yêu cầu gỡ bỏ đối với sách điện tử, PDF, audiobook vi phạm được xử lý nhanh, có hồ sơ, có phản hồi và có khả năng theo dõi kết quả...
Nhấn mạnh đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực xuất bản sẽ góp phần đẩy lùi vấn nạn xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đối với xuất bản phẩm điện tử, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch Vũ Ngọc Trinh đề xuất: Trong thời tới, cần xây dựng cơ sở dữ liệu ngành xuất bản đồng bộ, kết nối được với các cơ quan quản lý, nhà xuất bản, cơ sở in và đơn vị phát hành; Phát triển các nền tảng số dùng chung phục vụ cho hoạt động cấp phép trực tuyến, lưu chiểu điện tử, quản lý xuất bản phẩm và giám sát hoạt động trên môi trường mạng; Đẩy mạnh các công cụ về công nghệ để định hình quản lý vi phạm bản quyền trên hệ thống internet. Ví dụ như AI, Big Data và bảo vệ bản quyền, phân tích được những nhu cầu của bạn đọc. Bên cạnh đó, cần phải đào tạo nguồn nhân lực số.
